::

::

Urząd Gminny

::

Urząd Powiatowy

INSTYTUCJE

Organizacje

Edukacja

Zdrowie

Kultura

::

Ważne telefony

::

Zabytki

::

Ciekawostki

< strona główna

    HISTORIA PABIANIC

Dzieje opola chropskiego znane są od końca XI wieku, kiedy to około roku 1086 zostało ono przekazane jako darowizna na własność kapituły krakowskiej przez jedną z żon Władysława Hermana - Judytę. Pomimo swej lesistości i bagnistości opole chropskie było zasiedlone przez ludność puszczańską, na której ciążyły m.in. obowiązki składania daniny w miodzie oraz innych posług związanych z łowiectwem. Teren opola chropskiego miał o wiele większe znaczenie jako teren łowiecki, o czym świadczy dokument Kazimierza Sprawiedliwego, w którym stwierdzał, że otrzymał od kapituły krakowskiej dożywotnie prawo polowania na terenie opola chropskiego [...] oraz cesję danin i powinności ludności siedzącej na tych obszarach. Ludność opola chropskiego zamieszkiwała w osadach położonych głównie wzdłuż Neru i Dobrzynki. Jedną z tych osad były Pabianice, położone nad Dobrzynką - na jej prawym brzegu. Nazwa Pabianice należy do kategorii tzw. nazw patronimicznych (miejscowych). Nazwy te były brane od imienia lub przezwiska jakiejś osoby, od nazwy jej zawodu lub godności. Nazwa Pabianice mogła powstać od imienia Pabian lub Fabian - imienia spotykanego rzadko w dawnej Polsce, częściej natomiast w Czechach. Fabian jest imieniem chrześcijańskim, więc osada tak nazwana nie mogła być starsza niż koniec X wieku.

Początkowo kapituła krakowska nie dbała zbytnio o swoją posiadłość, z biegiem czasu jednak zmieniła swoje stanowisko pod wpływem XIII-wiecznych tendencji zmierzających do ożywienia życia gospodarczego ziem polskich. Pierwszym krokiem było zwolnienie ludności opola chropskiego od różnych ciężarów publicznych. Miało to miejsce w 1251 oraz w 1286 roku. W dokumencie z 1297 roku Władysław Łokietek potwierdził obydwa przywileje, co stanowiło podstawę do podniesienia osady Pabianice do rangi miasta. Nie był to jednak dokument lokacyjny Pabianic, ponieważ swoją treścią odbiegał znacznie od ustalonego w tych czasach typu dokumentów lokacyjnych. Zawiera on jedynie zezwolenie na lokowanie na prawie niemieckim wybranej przez kapitułę miejscowości. Wskutek tego nie wiadomo dokładnie, w którym roku została dokonana lokacja Pabianic na prawie niemieckim. Uważa się, że nadanie Pabianicom niemieckiego prawa miejskiego nastąpiło prawdopodobnie z końcem pierwszej połowy XIV wieku z chwilą konsekracji kościoła parafialnego, która miała miejsce pomiędzy 1342 a 1354 rokiem. Jako stolica dóbr, miasto Pabianice przejęło herb Kapituły Krakowskiej tzn. Aaron - trzy złote korony na srebrnym tle.

Podniesienie Pabianic do rangi miasta było momentem zwrotnym w dziejach Pabianic. Od tego mometu zaczął się okres ich pomyślnego rozwoju. do którego przyczynił się przechodzący przez te tereny szlak o charakterze handlowym i państwowym. Posiadał on w okolicach Pabianic odgałęzienia w kierunku północnym (na Kujawy i Pomorze), w kierunku południowym (do Krakowa) oraz południowo-wschodnim (na Ruś). O państwowym charakterze drogi świadczy fakt, że król Władysław Jagiełło przebywał w Pabianicach dwukrotnie, w 1411 i 1428 roku, oraz Kazimierz Jagiellończyk wraz z dworem w roku 1463. Pabianice zarówno w połowie XV, jak i w połowie XVI wieku należały do miast średnich. Zwiększająca się stale ilość domów, która od połowy XV do początku XVII wieku potroiła się, świadczy o stałym wzroście i pomyślnym rozwoju urbanistycznym miasta, zwłaszcza w drugiej połowie XVI wieku. Na początku XVI wieku powstała w Pabianicach pierwsza szkoła, do której uczęszczały dzieci z terenu parafii. Prowadziła ona działalność do najazdu szwedzkiego. W 1546 roku powstał szpital parafialny - przytułek dla najuboższych. W latach 1535-1571 zbudowano w Pabianicach zamek, który po wielu przeróbkach przetrwał do naszych czasów. Natomiast w latach 1583-1588 wybudowany został kościół parafialny. Niestety drewniana i gęsta zabudowa sprzyjała częstym pożarom. Do pożarów dochodziło w latach 1513, 1532, 1639, 1760, 1767 i 1823. Równolegle ze zwiększającym się zaludnieniem Pabianic postępował rozwój pabianickiego rzemiosła, które na mocy statutu cechowego, nadanego przez kapitułę w 1553 roku i zatwierdzonego w roku 1555 przez króla Zygmunta Augusta, było zorganizowane w pięciu cechach. Na przełomie XVI i XVII wieku Pabianice przechodziły dalszy rozkwit. Pojawiły się w tym okresie przywileje na sprzedaż soli, na targi i jarmarki, a także przywilej propinacyjny.

Okres rozkwitu Pabianic trwał niestety dosyć krótko. W roku 1625 wybuchła w Pabianicach zaraza, a w rok później rozpoczęła się wojna szwedzka (1626-1629). W rok po zakończeniu wojny nawiedziła Pabianice kolejna zaraza, a w roku 1639 - pożar, który strawił znaczną część miasta. W latach najazdu szwedzkiego (1655-1660) zniszczenia i epidemie nie oszczędziły także Pabianic i to nie tylko ze strony nieprzyjaciela, ale i ze strony wojsk polskich. Między innymi w roku 1661 na miasto i okoliczne dobra najechali i złupili żołnierze z chorągwi Eustachego Tyszkiewicza, natomiast w roku 1665 na miasto najechał regiment dragonów księcia Radziwiłła. Klęski żywiołowe i zniszczenia wojenne miały swoje bezpośrednie odbicie w zmniejszeniu się liczby ludności z ok. 1100 osób na pocz. XVII wieku do ok. 490 w roku 1677. W końcu XVII wieku miasto próbowało wydżwignąć się z trudności i przeciwieństw, jednak w zasadzie sprawa możliwości powrotu do dawnej świetności została przesądzona. W czasie wojny północnej Pabianice szczególnie silnie odczuły obecność wojsk szwedzkich, którzy ograbili a następnie spalili część domów. Do tych klęsk dołączyły w roku 1710 i 1711 zarazy. Pierwsza połowa XVIII wieku to okres największego upadku Pabianic. Liczba mieszkańców spadła wtedy do 320 osób. W ten sposób Pabianice stoczyły się do poziomu małych, karłowatych miasteczek. Od połowy XVIII wieku dały się zauważyć w Pabianicach pierwsze objawy wskazujące na powolny rozwój miasta, jednak sytuacja gospodarcza nadal nie wyglądała korzystnie.

W roku 1793 dobra pabianickie objęte zostały zaborem pruskim i znalazły się w prowincji zwanej przez zaborcę Prusami Południowymi. Według danych z 1794 roku miasto liczyło 482 mieszkańców, w tym 15 Żydów. Czasy rządów pruskich nie wpłynęły korzystnie na rozwój Pabianic. Lepsze warunki pojawiły się dopiero z chwilą utworzenia Księstwa Warszawskiego w 1807 roku, w granicach którego znalazły się również Pabianice. W początkowych latach Królestwa Polskiego Pabianice, podobnie jak i większość miast znajdowały się w strasznym stanie. Dokonujący się powolny postęp i wzrost inicjatywy społecznej spowodował, że Rząd Królestwa, doceniając zachodzące korzystne zjawiska rozpoczął politykę protekcyjną wobec przemysłu włókienniczego. W celu pozyskania do miast rządowych fachowych sił z ziem polskich zaboru pruskiego i z krajów ościennych, rząd dekretem namiestnika z 2 marca 1816 roku przyznał ewentualnym osadnikom szereg ulg i przywilejów. Wyznaczono również wiele miast, głównie w województwie mazowieckim i kaliskim, które miały stać się ośrodkami przemysłu włókienniczego. Na liście takich miast znalazły się również Pabianice. Tempo rozwoju miasta w początkowej fazie było stosunkowo słabe. Na początku sukiennictwo w mieście miało charakter drobnotowarowy. Niemniej jednak liczba ludności wzrosła z 844 osób w 1808 roku do 2155 w 1827 roku. Imigracja z poza granic Królestwa zaczęła się w Pabianicach od 1825 roku. Z tej drobnej produkcji w Pabianicach wyodrębniły się do 1830 roku zaledwie trzy większe, scentralizowane zakłady tkackie: manufaktura Bogumiła Kruschego, Jana Grunwalda i Alojzego Egera oraz drukarnia i farbiarnia Floriana Mullera. Grunwald i Eger nie utrzymali się długo i ich miejsce zajął Krusche. W roku 1839 wybudował on farbiarnię, a w 1845 roku blich. W 1859 roku powstały drugie wielkie zakłady, które stanęły do współzawodnictwa z Kruschem - zakłady Rudolfa Kindlera. W latach 1861-1864 przemysł bawełniany znalazł się w kryzysie za sprawą przerwania dostaw surowej bawełny z USA do Europy. Część zakładów, w tym m.in. Kruschego, przestawiła się na produkcję wełnianą. Do 1869 roku Pabianice urosły do rzędu drugiego po Łodzi wytwórcy wyrobów bawełnianych i mieszanych, dostarczając krajowi 10% produkcji. W 1874 roku powstała spółka "Krusche-Ender", przekształcona w 1889 roku w Spółkę Akcyjną Pabianickich Bawełnianych Manufaktur "Krusche i Ender". Pod koniec XIX wieku zaczął rozwijać się przemysł chemiczny i papierniczy. W 1889 roku powstała papiernia, a później Pabianicka Spółka Przemysłu Chemicznego. W 1900 roku uruchomiona został linia tramwajowa Łódź-Pabianice, natomiast w 1903 - kolej kaliska, co spowodowało dalsze ożywienie gospodarcze miasta. W czasie I wojny światowej Pabianice okupowane były przez Niemców. Okupacja i działania wojenne spowodowały spadek liczby ludności. Przemysł włókienniczy zniszczony rabunkową gospodarką okupantów przez długi okres nie osiągnął stanu sprzed 1914 roku. W 1919 roku bezrobocie dotknęło prawie 23 tys. osób. W 1921 roku powstała fabryka żarówek pod nazwą Spółka Akcyjna-Polska Żarówka "Osram". W latach 1918-1939 rozbudowano szkolnictwo, powstały liczne placówki kilturalne oraz wiele stowarzyszeń. W 1925 roku otworzono Miejską Bibliotekę Publiczną i kino. W 1926 roku zaczęto wydawać "Gazetę Pabianicką". W czasie II wojny światowej Pabianice zostały wcielone do Rzeszy, do tzw. "Kraju Warty". W nocy z 19 na 20 stycznia 1945 roku Pabianice zostały wyzwolone przez Armię Radziecką.

W II połowie XX wieku nastąpił znaczny rozwój Pabianic; liczba mieszkańców wzrosła z 6,9 tys. w grudniu 1945 roku do 76 tys. w 2000 roku. Powierzchnia miasta zwiększyła się w tym czasie z 17 do 44 km kw.; w latach powojennych przyłączono do Pabianic Karniszewice i Jutrzkowice, a ostatnich latach m.in. Rypułtowice i część Dąbrowy (od północy) oraz znaczne połacie na południe od miasta (po Karolew, Hermanów i Chechło) i w zachodniej części (Klimkowizna).

Naturalny przyrost ludności i napływ imigrantów z terenów wiejskich był możliwy dzięki rozbudowie nowych dzielnic mieszkaniowych oraz budowie bloków na wolnych terenach śródmiejskich. Najstarsze miejskie osiedla - "blokowiska" to: "Piaski" (w zach. części) i osiedle "Tysiąclecia" w centrum. Największym nowym osiedlem jest "Bugaj", sięgający po Las Miejski. Powstały także duże osiedla niskiego budownictwa głównie jednorodzinnego - np. domki Pakina, Jutrzkowice, pod Piątkowiskiem. Pabianice stały się w tym okresie jednym z największych ośrodków przemysłowych w kraju, znanym zwłaszcza z wyrobów włókienniczych, odzieżowych, chemicznych.

Po wojnie rozbudowano, a następnie zbudowano nową "Odzieżówkę" (zatrudnienie osiągnęło 1300 osób), wyodrębniono z ZPB Zakłady Tkanin Technicznych (1200 zatrudnionych) i Zakłady Środków Opatrunkowych, rozbudowano PZCH "Polfa" (ponad 1000 zatrudnionych), zbudowane zostały Zakłady Graficzne, nowe obiekty "Polam" (ponad 1000 zatr.) i ZMD "Madro". Do największych przedsiębiorstw w województwie należały PZPB (potem "Pamotex") zatrudniajace 9,3 tys. osób (1958 r.). Ostatnie dziesięciolecie XX w. przyniosło niestety upadek wielu dużych zakładów w Pabianicach. Większość z nich znacznie ograniczyła zatrudnienie; dotyczy to głównie "Pamotexu", "Narzędziówki" i PASO.

źródło: http://www.serwis-psi.prv.pl

::

::